Rheinhessen: Riesling, winnice nad Renem i cztery degustacje

Rheinhessen leży na lewym brzegu Renu, między Moguncją, Bingen, Alzey i Worms. To rozległy region winiarski z łagodnymi wzgórzami, dolinami i osłoniętymi stokami; nie należy go mylić z położonym po drugiej stronie Renu Rheingau. Winorośl rośnie tu na zróżnicowanych glebach, w ciepłym i stosunkowo suchym klimacie; less jest jednym z ważnych podłoży. Dobrym przekrojem są odległe części regionu: Nackenheim nad Renem, Essenheim w Selztal i Westhofen w Wonnegau tworzą bardzo różne punkty odniesienia.

Portal regionu przytacza zapis z 742 roku o przekazaniu nieruchomości kościelnych w Nierstein, wśród nich winnicy określanej jako Niersteiner Glöck. Portal przedstawia ją jako najstarsze udokumentowane stanowisko winnic w Niemczech. W 1490 roku w Worms zapisano nazwę „rüssling”, którą regionalne opracowanie wiąże z Rieslingiem. W Bechtheim lokalny urzędnik Susemihl w 1780 roku sporządził podział parcel według terroir, czyli zespołu cech miejsca wpływających na uprawę i charakter wina. Taki opis wyprzedzał późniejsze mapowanie najlepszych siedlisk.

Z Worms wiąże się też historia Liebfraumilch. W 1784 roku przybył tam holenderski kupiec Peter Joseph Valckenberg; regionalny portal przypisuje mu ważną rolę w rozwoju międzynarodowego powodzenia tego słodkawego, eksportowego wina. Sama nazwa regionu jest późniejsza: po wojnach napoleońskich obszar między Moguncją, Bingen i Worms przyznano w 1816 roku Wielkiemu Księstwu Hesji, a nazwa „Rheinhessen” weszła do użytku od 1818 roku. To historyczna Hesja, nie dzisiejszy kraj związkowy Hesja. W Moguncji w 1850 roku rozpoczęto produkcję wina musującego w piwnicach Kupferberg, tworząc kolejny rozdział regionalnego handlu winem.

Jakie wina powstają w Rheinhessen

Riesling jest najbardziej rozpoznawalnym białym szczepem regionu. Powoli dojrzewa, zachowuje wyraźną kwasowość i często pachnie jabłkiem, brzoskwinią lub cytrusami. Może być wytrawny, półwytrawny albo słodki, a także bazą win musujących. Na etykietach spotkamy zarówno nazwę miejscowości, jak i pojedynczej parceli; Nierstein czy Westhofen to geograficzne odniesienia, a nie szczepy.

Silvaner to jedna z najważniejszych odmian Rheinhessen. Zwykle daje lżejsze, dyskretnie pachnące wina o łagodnej kwasowości i nutach ziół, agrestu lub świeżego siana. Na cięższych glebach może zyskać pełniejsze ciało oraz aromaty dojrzałej gruszki. Ta różnica dobrze pokazuje, jak wiele zależy od miejsca uprawy i sposobu prowadzenia wina.

Grauburgunder, znany też jako Pinot Gris, często jest wytrawny, średnio zbudowany i nieco orzechowy; w aromacie pojawiają się gruszka, migdał i cytrusy. Winiarz może fermentować go w stali, dużym drewnianym zbiorniku albo małej beczce. Weißburgunder, czyli Pinot Blanc, zwykle jest subtelniejszy i świeższy: jabłko, gruszka oraz delikatna nuta orzechów nie przykrywają jego rześkości. W Rheinhessen oba Burgundery zajmują ważne miejsce w uprawach.

Wśród czerwonych win warto rozróżnić Spätburgundera i Dornfeldera. Spätburgunder, czyli Pinot Noir, może być aksamitny, o wiśniowo-truskawkowym aromacie; wersje dojrzewające w małej dębowej beczce bywają ciemniejsze i mają wyraźniejsze garbniki (taniny), związki dające ściągające odczucie na języku. Dornfelder ma zwykle głębszy kolor i ciemny owoc. Młody, owocowy styl przypomina wiśnię, jeżynę i czarny bez, a dłuższe dojrzewanie w drewnie podkreśla strukturę oraz taniny.

Rheinhessen ma też Sekt, czyli niemieckie wina musujące. Aktualne listy Braunewell oraz obu winiarni w Hohen-Sülzen obejmują Riesling brut, Blanc de Blancs i Brut Rosé; można więc porównać różne odmiany w wersjach musujących.

Gdzie spróbować win regionu

Weingut Braunewell — Essenheim

W Essenheim rodzina Braunewell prowadzi Vinothek, w której w godzinach otwarcia można próbować win z aktualnej oferty. Lista na sezon 2026 obejmuje Rieslingi z Essenheim i Teufelspfad, Grauburgundera oraz kilka Sektów, między innymi Riesling brut i Blanc de Blancs z Chardonnay. Przy rezerwowanej degustacji można połączyć kieliszek z oprowadzaniem po gospodarstwie.

Jeden z gości opisuje degustację, która zaczęła się od wina musującego, a potem przeszła do dwóch Spätburgunderów: Essenheim 2021 i Teufelspfad 2020. Zwraca uwagę na różnice między nimi, dębowe nuty i długi finisz. Inna dawna relacja wspomina degustację roczników oraz informacje przekazywane przez personel. Ten adres sprzyja porównywaniu odmian i pochodzenia wina przy jednym stole; można zacząć od musującego, a potem zestawić czerwone wina o różnym pochodzeniu i roczniku.

Weingut Gunderloch — Nackenheim

Winiarnia Gunderloch opisuje swoją historię jako sześciopokoleniową. Jej opowieść o Rothenbergu zaczyna się w 1890 roku, gdy bankier Carl Gunderloch kupił tamtejsze siedlisko. To strome zbocze nad Renem należy do Roter Hang, „Czerwonego Stoku”, którego łupkowo-gliniaste podłoże z tlenkami żelaza wyróżnia krajobraz między Nackenheim i Nierstein. W bieżącym sklepie producenta są między innymi Jean Baptiste Riesling Kabinett feinherb, Nackenheim Engelsberg Riesling, Roter Hang Nierstein Riesling oraz wytrawny Rothenberg Riesling. Wizytę należy wcześniej uzgodnić.

Gość w relacji sprzed trzech lat opisuje spontaniczną wizytę w Wielki Czwartek, ponadgodzinną degustację i późniejsze oprowadzenie po piwnicy. Zapamiętał szczegółowe objaśnienia win, parcel i gleb. Inna osoba wymienia Jean Baptist i Red Stone jako ulubione Rieslingi z wcześniejszej wizyty.

Weingut Wittmann — Westhofen

Westhofen leży w Wonnegau, na południu Rheinhessen. Wittmann prowadzi degustacje po wcześniejszym zgłoszeniu, a aktualna oferta obejmuje między innymi 2025 Riesling „Estate”, 2024 Riesling vom Kalkstein, Weisser Burgunder Calcaire oraz Grauer Burgunder. Producent określa „Estate” jako wytrawnego Rieslinga z własnych winnic. Wina z Westhofen i sąsiednich miejscowości są zarazem wprowadzeniem do oznaczeń VDP: VDP to niemieckie stowarzyszenie producentów, które klasyfikuje wina według pochodzenia z parcel.

Recenzje pokazują, że degustacja może być dopasowana do gości. Jedna relacja opisuje osobę prowadzącą, która zmieniła dobór win po rozpoznaniu zainteresowania grupy i podała kilka lepszych pozycji z oferty. Inny gość wspomina niewielką próbę po angielsku i zakup kilku butelek; wcześniejsza relacja poleca salę degustacyjną i Rieslinga z Morstein. Ciekawi nas możliwość porównania win dobranych do pytań i zainteresowań gości.

Vinothek Battenfeld Spanier & Kühling-Gillot — Hohen-Sülzen

Wspólna winoteka prezentuje dwie rodzinne winiarnie, Battenfeld Spanier i Kühling-Gillot. Obie pokazują wina z innych części Rheinhessen: po stronie Battenfeld Spanier można znaleźć między innymi Eisquell Riesling, Grüner Sylvaner Réserve i Blanc de Blancs Sekt; lista Kühling-Gillot obejmuje Qvinterra Riesling trocken, Grauburgunder Réserve oraz Rieslingi z Nackenheim, Nierstein i parcel Roter Hang. Wina można porównać podczas prowadzonej próby dziesięciu etykiet, obejmującej produkty obu posiadłości; wymaga ona rezerwacji.

W jednej z najnowszych relacji ktoś opisuje próbowanie wina z obu posiadłości i docenia rzeczowe odpowiedzi zespołu na pytania. Starszy wpis mówi o konsultacji przy szerokim wyborze win dwóch producentów. Ten wspólny stół degustacyjny pozwala porównać wina z Hohen-Sülzen i Mölsheim z Rieslingami z Nackenheim i Nierstein.

Maria i Ignacy