Badacsony: Kéknyelű, bazalt i wina nad Balatonem

Badacsony leży na północnym brzegu Balatonu, gdzie winorośl uprawia się na stokach bazaltowych wzgórz. Najbardziej rozpoznawalny jest płaski szczyt Badacsony, jeden z dawnych wulkanicznych stożków, które po erozji zachowały się jako samotne wzgórza z bazaltowymi kolumnami. Winorośl rośnie tu od stuleci, a bliskość jeziora łagodzi warunki na zboczach. Wśród miejscowych białych win są Olaszrizling, Rajnai Rizling i rzadkie Kéknyelű.

Badacsony to także nazwa chronionej apelacji winiarskiej, której obszar nie pokrywa się po prostu z całym turystycznym wybrzeżem Balatonu. W oznaczeniu pochodzenia mieszczą się białe, różowe i czerwone wina, ale biele stanowią najbardziej rozpoznawalny kierunek. Ogólny profil białego Badacsonyi obejmuje bladożółtą barwę, nuty białych kwiatów i mineralność, zaokrągloną kwasowość oraz lekko słonawy albo gorzkawy finisz. Konkretna odmiana i sposób dojrzewania mogą ten obraz zmienić.

„Węgierska Toskania” to obrazowe porównanie tutejszych winnic i wzgórz. Nas interesuje również to, co dzieje się między rzędami krzewów: charakterystyczne dla Badacsony Kéknyelű ma funkcjonalnie żeńskie kwiaty i do zapylenia potrzebuje innej odmiany. Ta zależność wpływa na to, jak obsadza się winnicę.

Dawne zasady winobrania i historia bazaltowych zboczy

Historia uprawy winorośli sięga tu czasów rzymskich, choć opowieść o cesarzu Probusie, który miał nakazać sadzenie winorośli, należy do lokalnej tradycji. W XI wieku w dokumencie fundacyjnym opactwa Tihany zapisano winnice na obszarze Balaton-felvidék. Dokument dotyczy szerszej wyżyny nad Balatonem.

W XVIII wieku winnice miały własne reguły. Sędzia wzgórza i zaprzysiężeni pilnowali porządku, a właściciele ustalali termin rozpoczęcia zbiorów. Wówczas powstawał także fehér ürmös: moszcz, czyli sok z winogron, powoli gotowano, aż jego objętość zmniejszyła się mniej więcej o połowę, potem go fermentowano i długo leżakowano. Tak powstawał korzenny, słodki styl zapamiętany w historii miejscowego winiarstwa.

Pod koniec XIX wieku Vilmos Krassay promował nasadzenia i wina z pojedynczych odmian. Później spór o kamieniołomy bazaltu stał się częścią historii ochrony krajobrazu: wydobycie na wzgórzach ostatecznie zakończono w 1964 roku. Dziś płaskie szczyty i bazaltowe ściany są jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów okolicy.

Zmiany w okolicy widać także w historii Hableány. Obiekt działał jako hotel już w 1883 roku; budynek przebudowano w 1963, a po ponownym otwarciu w 2019 roku mieści restaurację i winiarnię Laposa.

Jakich win spróbować

Badacsony jest przede wszystkim regionem białych win. Olaszrizling należy do jego ważnych odmian winorośli. Warto zwrócić uwagę na butelki z kilku stoków: przykładem jest 4Hegy Laposa, jednoodmianowy Olaszrizling z owoców z czterech wzgórz. W opisie tej etykiety pojawiają się mięta, cytrusy i mineralno-słony akcent. „Cztery wzgórza” mówią tu o pochodzeniu gron, a nie o czterech szczepach.

Kéknyelű jest późno dojrzewającą odmianą o niskim, niepewnym plonowaniu. Jej kwiaty są żeńskie, dlatego wymaga odmiany zapylającej, często sadzonej w sąsiednim rzędzie. Laposa opisuje w swoim Kéknyelű 2023 kwiatowy aromat, który z czasem przechodzi w żółte owoce, oraz wyraźną kwasowość. Rózsakő jest dziś najczęściej wskazywanym zapylaczem, a dawniej tę rolę pełnił Budai zöld.

Rajnai Rizling to Riesling, odrębny od Olaszrizlingu mimo podobieństwa nazw. Laposa Rizling² 2023 powstał w Csobánc. Jest wytrawny, owocowo-mineralny, z długim finiszem. Porównanie go z Olaszrizlingiem może pomóc uchwycić, jak dwa różne szczepy rozwijają się na miejscowych wulkanicznych glebach.

W karcie warto szukać także Szürkebarát. Folly wykorzystuje go m.in. w Boróka fehér 2025 razem z Olaszrizlingiem i Muscatem. To kupaż, czyli połączenie kilku odmian. Inny przykład, Cédrus, łączy Szürkebarát z Olaszrizlingiem; producent część win z tej linii dojrzewa w beczkach. Przy wyborze butelki można więc zapytać zarówno o udział odmian, jak i sposób dojrzewania.

Rzadziej spotyka się wina, przy których o stylu decyduje moment zbioru lub podsuszanie owoców. Późny zbiór daje pełniejsze wina o aromatach suszonych owoców, ale sama nazwa nie przesądza o poziomie słodyczy.

Przy winie lodowym grona zbiera się ręcznie, gdy zamarzną na krzewie; specyfikacja Badacsony ustala maksymalną temperaturę zbioru na −7°C. Wysoka zawartość cukru łączy się z kwasowością, która równoważy smak.

Wino z podsuszonych gron to osobny styl, zwykle pełny, z suszonymi owocami i orzechowym akcentem. O te rzadsze pozycje warto pytać przy wyborze degustacji.

Miejsca degustacji

Laposa Domains / Hableány

Laposa Domains mieści się przy Park utca 26, w kompleksie Hableány. To osobny adres od należącego do tego samego producenta Laposa Borterasz przy Bogyay Lajos utca 1. W Hableány działają restauracja i winiarnia z degustacjami; na miejscu można pytać o bieżące butelki z portfolio, w tym Kéknyelű albo Rajnai Rizling. Przy rezerwacji warto ustalić, czy prowadzący będzie omawiał każde wino osobno. Jeśli do degustacji chcecie dobrać jedzenie, zapytajcie o talerz serów i wędlin oraz aktualne możliwości połączenia go z winem.

Folly Arboretum and Winery

Folly łączy winiarnię z arboretum i restauracją. W karcie restauracji figurują m.in. Boróka fehér 2025, kupaż Olaszrizlingu, Muscatu i Szürkebarát, oraz Kéknyelű 2025. Wino można tu połączyć z wizytą w ogrodzie i odpoczynkiem na tarasie. Przy zamówieniu zapytajcie o ciasto do wybranego białego wina. Zwykła degustacja i wydarzenie dla grupy mają różne warunki; wejście do samej winnicy jest częścią osobnego programu interaktywnego. Warto ustalić, który wariant obejmuje rezerwacja, jeśli zależy Wam także na poznaniu uprawy.

Pátzay Winery Badacsony

Pátzay prowadzi degustacje i oprowadzanie po piwnicy w wybranych formatach. Wśród opisanych przez producenta etykiet są Premium Rajnai Rizling i Tégladomb Szürkebarát; zapytajcie, których można obecnie spróbować. Do wina można dobrać wypieki albo zimny talerz. Warto zapytać, czy odwiedziny obejmują wejście do piwnicy i taras z widokiem na winnicę. Przy większym spotkaniu ustalcie z wyprzedzeniem, czy da się przygotować wielodaniowe menu z włoskimi przystawkami; taki posiłek wymaga osobnych ustaleń.

Domaine Edegger Borászat

Winiarnia Edegger ma degustacje z przekąską w dwóch długościach: godzinny wybór pięciu win i dwugodzinny zestaw ośmiu win. Wśród lokalnych etykiet jest Jakob, Chardonnay z Nemesgulács fermentowane w stali i dojrzewające przez dziesięć miesięcy w dębowej beczce; producent opisuje w nim dojrzałe żółte owoce, miód i wanilię. W nowoczesnym wnętrzu można poznać wina ekologiczne producenta. Jeśli chcecie porównać Chardonnay z winem pomarańczowym, zapytajcie, czy oba znajdą się w wybranej degustacji. Wino pomarańczowe jest białym winem robionym z dłuższym kontaktem soku ze skórkami; warto poprosić prowadzącego o objaśnienie różnicy w sposobie produkcji. Degustacja z przekąskami wymaga rezerwacji, a możliwość wejścia bez niej zależy od dostępności miejsc.

My zaczęlibyśmy od porównania Kéknyelű z Olaszrizlingiem. Potem chętnie wrócilibyśmy do tych samych odmian u innego producenta, żeby sprawdzić, jak zmieniają się wraz z miejscem uprawy i pracą w piwnicy.

Maria i Ignacy