Friuli-Venezia Giulia: białe wina Collio i czerwone smaki Friuli

Friuli-Venezia Giulia jest niewielkie, ale winiarsko bardzo różnorodne: od równin i wybrzeża Adriatyku po pograniczne wzgórza Collio i chłodniejsze tereny u podnóża Alp Julijskich. Właśnie Collio najłatwiej skojarzyć z białymi winami. Winnice leżą tu na falujących zboczach, a charakterystyczna Ponca — warstwowe margle i piaskowce z epoki eocenu — rozpada się pod wpływem pogody na kruche, mineralne podłoże. Konsorcjum Collio wskazuje Friulano jako jedną z głównych odmian regionu. Ciekawi nas, jak różni się ono od uprawianych tu Ribolla Gialla, Malvasia Istriana i Sauvignon.

Apelacja określa pochodzenie wina i zasady jego produkcji. Historia Collio tłumaczy, dlaczego miejscowi producenci tak długo pracowali nad wspólną ochroną nazwy. W czasie I wojny światowej front przeszedł przez winnice i miasteczka Collio, a wiele gospodarstw zostało zniszczonych. Po wojnie miejscowi producenci odbudowywali uprawy, a w 1964 roku powstało konsorcjum chroniące nazwę i wspólny kierunek jakości. Cztery lata później Collio otrzymało status DOC, włoskiej chronionej nazwy pochodzenia.

Jakie wina powstają w Friuli-Venezia Giulia

Najpierw warto poznać białe odmiany. Friulano jest zwykle wytrawne, z pełniejszym smakiem i charakterystycznym migdałowym posmakiem. Spróbujcie go solo, a potem do lokalnego sera albo prosciutto: łatwiej wtedy wychwycić, jak jego łagodniejszy owoc równoważy słoność jedzenia.

Ribolla Gialla daje świeże, wyraźnie kwasowe białe wina; w wersji spokojnej jest cytrusowa, a część producentów robi z niej także wina musujące. Malvasia Istriana jest aromatyczna, z nutami moreli i brzoskwini. Sauvignon dobrze czuje się na wyższych stanowiskach Collio, gdzie chłodniejsze noce podkreślają jego aromaty. Pinot Grigio z Friuli może być wytrawny, pełniejszy i lekko kwaskowy; spotyka się też wersje z krótkim kontaktem soku ze skórkami, czyli maceracją, o miedzianym odcieniu.

Collio Bianco może powstawać z jednej lub kilku dozwolonych białych odmian. Często jest kupażem, czyli mieszanką win z różnych szczepów; każda winnica dobiera skład według własnego stylu. Zwykle jest wytrawne i świeże, a skład różnych etykiet się zmienia. Warto spytać, które szczepy tworzą aktualną mieszankę. Przy degustacji zestawcie Collio Bianco z jednoszczepowym Friulano: oba pochodzą z tego samego regionu, ale mogą różnić się aromatem i posmakiem.

Czerwone wina stanowią mniejszą, lecz ciekawą część regionalnej oferty. Refosco dal Peduncolo Rosso ma ciemny owoc, ziołową nutę i wyraźniejsze taniny, które dają uczucie ściągania w ustach. Schioppettino, szczególnie kojarzone z Prepotto, pachnie leśnymi owocami i pieprzem; z wiekiem łagodnieje i nabiera złożoności. Na słodszym krańcu są dwa odrębne, rzadsze style. Picolit powstaje w ograniczonych ilościach ze względu na rzadkie, słodkie jagody; w kieliszku łączy suszone owoce, morelę i miód. Ramandolo to passito, wino z podsuszanych winogron Verduzzo Friulano, zwykle półsłodkie lub słodkie, o nutach kasztanowego miodu i delikatnej taniczności. Oba można podać na zakończenie posiłku.

Picolit ma własną historię zaniku i odrodzenia produkcji. W XVIII wieku hrabia Fabio Asquini promował to rzadkie wino poza Friuli — trafiało na stoły w Londynie, Paryżu i na dworze francuskim. W XIX wieku produkcja niemal zanikła; odbudowa ruszyła w latach 70. XX stulecia. Dziś jego małe, słodkie jagody dają skoncentrowane wino na spokojne zakończenie posiłku. Jeśli zobaczycie je w karcie, warto zapytać o zestawienie z dojrzałym serem, a Ramandolo spróbować osobno: jego bazą jest Verduzzo Friulano, z nutami miodu i suszonych owoców.

Z aperitifem, czyli kieliszkiem przed posiłkiem, wiąże się lokalny zwyczaj tajùt: mały kieliszek wina, któremu mogą towarzyszyć prosciutto di San Daniele albo ser Montasio. W Udine już w XVI wieku działał miejski nadzór nad jakością sprzedawanego wina. Warto zapytać w enotece o kieliszek lokalnego Friulano i dobrać do niego coś słonego. Tajùt oznacza małą porcję i zwyczaj spotkania przy kieliszku. Jeśli chcecie porównać go z degustacją kilku win, zapytajcie, co w danym lokalu nalewają na kieliszki i który ser lub wędlina najlepiej do tego pasuje.

Gdzie spróbować win Friuli-Venezia Giulia

Zorzettig

Zorzettig leży pośród wzgórz Friuli Colli Orientali i ma w ofercie zarówno białe odmiany, jak i lokalne czerwienie. Aktualny katalog producenta pozwala szukać m.in. Friulano, Ribolla Gialla, Pinot Grigio, Schioppettino i Refosco. Przy rezerwacji warto zapytać, które z nich są w danym zestawie degustacyjnym: konkretna zawartość może się zmieniać. Dobrym punktem porównania jest Friulano z Ribolla Gialla — pierwsze jest pełniejsze i kończy się migdałową nutą, druga zwykle ma ostrzejszą świeżość. Zorzettig opisuje też swoje Friulano przez gruszkę i bazylię, a Ribollę jako lekką, świeżą i owocową; przy rezerwacji zapytajcie, czy można spróbować ich obok siebie. Wizytę można umówić przez kontakt do sali degustacyjnej.

Na miejscu pomocne może być pytanie o różnicę między Schioppettino a Refosco. Te dwa czerwone wina pokazują różne oblicza regionu: pieprzną przyprawowość jednego i ciemniejszy, bardziej taniczny owoc drugiego. Przy rezerwacji dopytajcie też, czy w wybranym terminie możliwa jest degustacja na tarasie i jakie przekąski da się dobrać do zestawu; te elementy zależą od terminu i dostępnego wariantu.

Tenuta Luisa

Tenuta Luisa w Mariano del Friuli prowadzi aktualnie kilka ścieżek zwiedzania. Wariant bazowy obejmuje cztery wina, a rozbudowane opcje mogą dodać produkty friulijskie lub przejście przez podziemną piwnicę i winnicę; warunki i terminy trzeba potwierdzić przy rezerwacji. W ofercie znajdziecie między innymi autochtoniczne odmiany Friulano, Ribolla Gialla i Refosco. Zapytajcie, które dwie białe odmiany można zestawić obok siebie — ten sam region pokazuje wówczas łagodniejsze, migdałowe Friulano oraz żywszą, bardziej kwasową Ribollę.

Przed rezerwacją sprawdźcie, który wariant obejmuje piwnicę i czy degustacja mieści się w nim w całości. Przy stole zapytajcie, jak dłuższy kontakt ze skórkami wpływa na czerwone Rôl i czym różni się jego produkcja od białego Pinot Bianco. Producent opisuje Rôl jako kupaż Merlot, Cabernet Sauvignon i Refosco dal Peduncolo Rosso: ma nuty leśnych owoców i przypraw, a na podniebieniu łączy wyraźną strukturę z miękkością. Zapytajcie również o Pinot Bianco, jeśli chcecie włączyć białe wino do porównania.

Azienda Agricola Il Roncal

Il Roncal łączy winiarnię z agroturystyką niedaleko Cividale del Friuli. Degustacje są organizowane po wcześniejszej rezerwacji dla grup; producent wymienia możliwość łączenia win z produktami typowymi. W katalogu znajdziecie m.in. Schioppettino, Picolit, Ribolla Gialla, Pinot Grigio i Pignolo. Warto zapytać o Pole Destellis i Civon, jeśli są dostępne, oraz poprosić o wyjaśnienie, z jakich odmian powstaje każda etykieta. Nie zakładajcie, że obie znajdą się w bieżącej degustacji.

Dobierając rezerwację, odróżnijcie degustację od pobytu w obiekcie: basen, ogród i śniadanie należą do oferty noclegowej. Jeśli interesują Was regionalne dodatki, dopytajcie o oliwę i ocet balsamiczny oraz o to, czy znajdą się przy winach w wybranym wariancie. Przy zakupie butelek poproście o pomoc w wyborze lokalnego szczepu i zapytajcie, czy można go wcześniej spróbować.

Venica & Venica

Rodzina Venica prowadzi gospodarstwo w Dolegna del Collio od 1930 roku. Producent proponuje degustacje po rezerwacji; można wybrać różne kombinacje win i dobrać do nich lokalne sery. Oprowadzanie po historycznej piwnicy opowiada o kolejnych pokoleniach i prowadzi przez część z dawnymi rocznikami, piwnicę dębową, miejsce winifikacji, winnicę oraz rozlewnię. Przy rezerwacji zapytajcie o liczbę etykiet, które możecie wybrać, oraz o sery dostępne w danym wariancie; nie każda kombinacja musi obejmować te same wina i dodatki.

Warto spróbować białych win z lokalnych odmian: Friulano, Ribolla Gialla lub Malvasia. Producent wymienia także Sauvignon, Pinot Grigio, Chardonnay i Traminer; białe stanowią większość upraw. Do degustacji można dobrać lokalne sery. Zapytajcie, które kombinacje są aktualnie dostępne i poproście o porównanie aromatycznej Malvasii z migdałowym Friulano albo świeżym Sauvignon. Jeśli interesuje was konkretny rocznik, potwierdźcie go przed przyjazdem.

Maria i Ignacy