Priorat: llicorella, Garnatxa i wina z górskich stoków

Priorat kojarzy się przede wszystkim z czerwonymi winami, ale warto zacząć od geografii. DOQ Priorat to oznaczenie chronionego pochodzenia wina. Obejmuje dwanaście winiarskich wiosek między pasmem Montsant a Serra de Llaberia, a jego granice różnią się od szerszego obszaru turystycznego Priorat i sąsiedniej apelacji DO Montsant. Winnice leżą na wysokości od około 100 do 750 metrów, a wiele działek zajmuje strome zbocza. Katalońskie słowo costers oznacza właśnie takie pochyłe stoki. W części miejsc tarasy są tak wąskie, że nie wjedzie na nie maszyna.

Podłoże nazywa się llicorella: to łupek, który łatwo rozpada się na cienkie płytki. Położenie działki ma duże znaczenie dla uprawy i pracy przy zbiorach. Średni plon w regionie wynosi mniej niż kilogram owoców z krzewu, a zbiory w różnych częściach regionu mogą rozciągać się od połowy września do przełomu października i listopada. Przy porównywaniu butelek z poszczególnych winnic warto więc pytać także o wysokość działki i termin zbiorów.

Historia upraw w Prioracie wiąże się z kartuzją Scala Dei. Mnisi przybyli z Prowansji w XII wieku i rozwijali tu winiarstwo. Miejscowa legenda tłumaczy wybór tego terenu spotkaniem rycerzy z pasterzem. Miał on opowiedzieć im o schodach przy wysokiej sośnie, po których anioły wstępowały do nieba. Wieść dotarła do króla, który przekazał ziemię kartuzom. To legenda związana z nazwą Scala Dei, a nie udokumentowane objawienie. Historyczna data pojawia się w 1194 roku, kiedy mnisi wznieśli ołtarz Santa Maria.

W 1835 roku ustawa Mendizábala doprowadziła do przejęcia dóbr kościelnych. Późniejsza filoksera, szkodnik niszczący korzenie winorośli, i odpływ pracowników do przemysłowych miast mocno osłabiły region. Odbudowa winnic i nowy okres inwestycji rozpoczęły się pod koniec lat 80. XX wieku.

Jakie wina powstają w Prioracie

Czerwone odmiany dominują. Najbardziej charakterystyczne są Garnatxa (Grenache) i Carinyena (Carignan), nazywana też lokalnie Samsó. To szczepy, a nie osobne apelacje; mogą trafiać do win jednoodmianowych albo do kupażu, czyli połączenia kilku odmian. Nas ciekawi porównanie butelki z jednej odmiany i kupażu z tych samych miejscowych szczepów: lepiej wtedy widać, co wnosi wybór winiarza.

Garnatxa / Grenache dominuje w kupażu Les Crestes 2025: stanowi 80%, a po 10% przypada na Carinyenę i Syrah. Producent opisuje tę butelkę jako świeżą i owocową. Wino fermentuje w stali, a dojrzewa od czterech do ośmiu miesięcy w kilku rodzajach zbiorników, między innymi w betonie i dębie. Przy takim składzie można poznać wino oparte na Garnatxie, pamiętając o udziale dwóch innych szczepów.

Carinyena / Samsó występuje w odmianowym Rocapoll od Devinssi, czyli winie z jednego szczepu. Powstaje ze starych krzewów w Gratallops; opis rocznika 2021 podaje ciemne owoce, śliwkę i zioła oraz wyraźną kwasowość. Porównanie go z kupażem pozwala sprawdzić, jak smakuje Carinyena bez dodatku innych odmian.

Czerwone kupaże dojrzewające w beczce reprezentuje IL·LIA: Garnatxa, Carinyena i Cabernet Sauvignon fermentują oddzielnie, a wino dojrzewa 24 miesiące we francuskim dębie. Producent opisuje w nim ciemne owoce, śliwkę i wiśnię. Czas dojrzewania jest tu znacznie dłuższy niż w Les Crestes, dlatego przy porównaniu obu butelek dobrze pytać również o sposób produkcji.

Białe wina Prioratu mogą powstawać z Garnatxa Blanca, Macabeu i innych odmian dopuszczonych przez DOQ. Mas de les Valls blanc od Devinssi łączy Pedro Ximénez z Garnatxa Blanca. Ta biała mieszanka dwóch szczepów pozwala poszerzyć porównanie o wino inne niż dominujące w regionie czerwone Garnatxa i Carinyena.

Gdzie poznać wina Prioratu

Mas Doix w Poboledzie

Mas Doix oferuje zestaw pięciu win: Les Crestes, Salanques, Doix, Murmuri i Salix. Rozszerzony wariant dodaje Coma de Cases oraz Tossal d’en Bou. Można więc zacząć od Les Crestes, opisanego wyżej kupażu z przewagą Garnatxy, i porównać je z innymi butelkami tego samego producenta.

Przy wyborze formatu zwróćcie uwagę na przejście przez winnicę i zaplecze winiarni. Ciekawi nas możliwość połączenia tych objaśnień z porównaniem Garnatxy z innych regionów; warto poprosić prowadzącego o taki kontekst. Osobno zapytajcie o możliwość wypicia kieliszka na balkonie — miejsce degustacji może zależeć od wybranego wariantu.

Cellers de Scala Dei

Scala Dei pozwala połączyć wino z historią miejsca, od którego zaczyna się opowieść o uprawie w Prioracie. Winiarnia ma wśród swoich butelek Prior i Cartoixa; przy rezerwacji warto zapytać, czy któryś z nich pojawia się w wybranej degustacji. Dostępny jest wariant z piwnicą i czterema winami oraz degustacja tematyczna skupiona na Garnatxie.

Rozbudowana wizyta po winnicach z posiłkiem daje więcej czasu na omówienie terenu. Jeśli bardziej interesuje Was to, jak powstaje wino i jak trafia na rynek, poproście o rozwinięcie właśnie tych tematów podczas oprowadzania. Przy takim wyborze treść rozmowy z prowadzącym jest równie istotna jak liczba kieliszków.

Perinet

Perinet leży przy drodze T-702 między Poboledą a La Morera de Montsant. Klasyczna wizyta łączy obejrzenie winnicy i winiarni z degustacją trzech aktualnie wybranych win oraz lokalnymi przekąskami. Jeśli interesuje Was degustacja z beczki, zapytajcie o nią osobno: nie figuruje w standardowym formacie opisanym przez winiarnię. Perinet prowadzi też etykietę Merit z Garnatxą, Carinyeną, Syrah i Merlot; zapytajcie, czy można ją porównać z winami przewidzianymi do degustacji. Warto też ustalić, jakie przekąski są przewidziane w konkretnym terminie, zwłaszcza jeśli zależy Wam na tapas.

Celler Devinssi w Gratallops

Devinssi prowadzi degustacje i przyjmuje gości we własnych winnicach. W ofercie jest także zestaw z lokalnymi produktami: fuet, szynką, serem, oliwkami Arbequina, pieczywem z pomidorem i oliwą oraz orzechami. Przy winie można zapytać o różnice między Samsó w Rocapoll a czerwonym kupażem Mas de les Valls. Powstaje tu również biała wersja Mas de les Valls z Pedro Ximénez i Garnatxa Blanca.

Przy wyborze wizyty ustalcie, czy obejmuje przejazd między parcelami, czy przejście do degustacji w miejscowości. Rozmowę można skierować na konkretne działki, historię winiarni albo tegoroczne zbiory. W ten sposób oglądanie winnic pomaga zrozumieć wina, które później trafią do kieliszków.

Ważne jest miejsce zbiórki: Devinssi kieruje na parking przy wejściu do Gratallops, choć adres winiarni prowadzi na Carrer dels Masets. Przed wyjazdem sprawdźcie wskazany punkt spotkania, by nie kierować się automatycznie pod sam adres winiarni.

Maria i Ignacy